Szaty NMP, symbolika

2010-11-15 21:45:56

Czy kolory szat NMP mają jakieś znaczenie? (dokładnie : czerwona suknia, niebieski płaszcz, biała chusta z obrazu NMP Królowe i Serca NMP)

Zasadniczo można odpowiedzieć, że tak, kolory mają jakieś znaczenie w sztuce jako takiej (artysta z jakichś względów wybrał te, a nie inne kolory) oraz maja znacznie w sztuce sakralnej tak wschodniej jak i zachodniej, która jest pełna symboliki. Nie sposób jednak podać jednej, poprawnej interpretacji znaczenia koloru szat. Jeśli chodzi o wizerunki Matki Bożej wyróżnia się podstawowe typy przedstawień, ale nawet w ich obrębie odnajdujemy różną kolorystykę. W encyklice Redemtoris Mater (punkt 33) Jan Paweł II przywołuje i w wielkim skrócie opisuje zwyczaj przedstawiania Matki Zbawiciela:

"W tym roku przypada 1200-lecie II Soboru powszechnego w Nicei (787 r.), który w zakończeniu znanego sporu co do kultu obrazów świętych orzekł, że według nauczania Ojców i powszechnej Tradycji Kościoła, wierni mogą czcić razem z Krzyżem także wizerunki Matki Bożej, Aniołów i Świętych w kościołach, w domach i przy drogach. Ten zwyczaj zachował się na całym Wschodzie, a także na Zachodzie: wizerunki Maryi Dziewicy mają zaszczytne miejsce w świątyniach i domach. Maryja bywa na nich przedstawiana jako tron Boży, niosący Pana i podający Go ludziom (Theotókos) lub jako droga, która wiedzie do Chrystusa i ukazuje Go (Odigitria), lub jako modląca się Orędowniczka i znak obecności Bożej na drodze wiernych aż do dnia Pańskiego (Deisis), lub jako Opiekunka okrywająca Judy swym płaszczem (Pokrov) czy to jako miłosierna i najczulsza Dziewica (Eleousa). Zwykle bywa przedstawiana wraz z Synem, Dzieciątkiem Jezus w ramionach: właśnie to odniesienie do Syna wsławia Matkę. Czasem obejmuje Go z czułością (Glykofilousa), kiedy indziej hieratyczna zdaje się być pogrążona w kontemplacji Tego, który jest Panem dziejów (por. Ap 5, 9-14)."

W przypadku konkretnego obrazu/ikony można pokusić się o interpertację, przyglądając się okolicznościom jego powstania, postaci twórcy (o ile jest znana) oraz porównując go z innymi dziełami, które mogły inspirować, czy jakoś wpływać na malarza. Oczywiście wymagałoby to podjęcia specjalistycznej pracy oraz opracowania, którego się nie podejmuję.

Postaram się jednak wskazać ogólnie na znaczenie kolorów w tradycji chrześcijanskiej i spóbować odnieść to znacznie do przedstawień Matki Bożej.

Kolor czerwony wskazuje na miłość, krew, życie, czy ofiarę. Często szaty w tym kolorze zdobią świętych męczęnników. Także Jezus wielokrotnie jest przedstawiony w czerwonej koszuli, która może wskazywać na ofiarę, którą za nas złożył z miłości. W kontekście Maryi możemy doszukiwać się podobnego znaczenia. Jej życie także zostało naznaczone cierpieniem, ale również kolor ten wskazuje na Jej troskliwą, matczyną miłość względem ludzi (ten aspekt szczególnie jest obecny w wizerunkach Niepokalanego Serca NMP).

Często jednak czerwony na obrazach może nam się mylić z purpurą, która oznacza godność królewską. Maryja na najstarszych przedstwieniach ukazywana jest jako Matka Boga-Królowa odziana w szaty złote bądź purpurowe, często ozdobione drogocennymi kamieniami.

Kolor niebieski to kolor nieba, czyli także świata wiecznego. W przedstawieniach Matki Bożej ten kolor może wskazywać na Jej świętość, która jest odbiciem świętości Boga. Istanieje także interpretacja błękitnego płaszcza Maryi jako symbolicznego przedstawienia nieba. Tak jak ono otaczaca cały świat, tak Matka Boża swoją opieką otacza każdego człowieka.

Wreszcie zestawienie kolorów czerwonego i niebieskiego w przypadku szat Jezusa wskazuje na Jego dwie natury: ludzką (czerwony) i boską (niebieski). W tekiej sytuacji szaty Maryi mogą być interpretowane jako odbicie lustrzane szat Jej Syna. Maryja w sposób najbardziej doskonały upodobniła się do Jezusa.

Kolor biały symbolizyje boskie światło, czystość, niewinność i prostotę. Z pewnością wszystkie te cechy łączy w sobie Maryja. Ona przepłniona obecnością Boga w prostocie i zaufaniu oddała się planom jakie Bóg miał wobec Niej.

Pozdrawiam,

Czesław Wasilewski SJ